Thời gian gần đây, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam ghi nhận nhiều trường hợp người dùng bị ngân hàng tạm khóa tài khoản sau khi thực hiện giao dịch mua bán crypto thông qua hình thức P2P (peer-to-peer). Đây không phải hiện tượng mới, tuy nhiên mỗi lần xảy ra đều gây ra tâm lý lo ngại trong cộng đồng nhà đầu tư.
Bài viết này phân tích một cách khách quan khung pháp lý hiện hành, nguyên nhân khiến tài khoản ngân hàng bị phong tỏa khi giao dịch P2P, cũng như các biện pháp giúp giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay.
Giao dịch P2P tài sản mã hóa có hợp pháp không?
Trong nhiều năm, hoạt động giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam, đặc biệt là mua bán USDT thông qua P2P, tồn tại trong vùng xám pháp lý. Pháp luật không cấm cá nhân sở hữu, mua bán tài sản mã hóa, nhưng cũng chưa có cơ chế bảo hộ hay công nhận đầy đủ.
Từ ngày 01/01/2026, Việt Nam chính thức công nhận tài sản mã hóa là một loại tài sản hợp pháp theo Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025. Luật này xác định tiền mã hóa là tài sản số, được tạo lập và lưu trữ trên môi trường điện tử, bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa. Dù vậy, tiền mã hóa vẫn không được phép sử dụng làm phương tiện thanh toán. Việc sử dụng BTC, USDT hoặc các loại tiền mã hóa khác để thanh toán hàng hóa, dịch vụ có thể bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, việc mua bán tài sản mã hóa giữa các cá nhân với mục đích đầu tư không bị cấm.
Bên cạnh đó, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 09/09/2025) cho phép thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa trong thời hạn 5 năm. Theo nghị quyết này, các giao dịch phải được thực hiện thông qua sàn giao dịch được Bộ Tài chính cấp phép. Sau 6 tháng kể từ khi sàn được cấp phép đầu tiên đi vào hoạt động, việc tiếp tục giao dịch trên các nền tảng không được cấp phép có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm.
Hiện nay, một số ngân hàng và tổ chức tài chính trong nước như Techcombank, MB Bank, SSI, VPBankS… đã có động thái chuẩn bị tham gia thị trường. Một số giải pháp on-ramp/off-ramp cũng đang được thí điểm, song quy mô còn hạn chế và chưa đủ khả năng thay thế hoàn toàn mô hình P2P.
Trong bối cảnh chưa có sàn giao dịch nội địa được cấp phép chính thức, giao dịch P2P trên các sàn CEX lớn và uy tín vẫn là kênh chuyển đổi giữa tiền pháp định và tài sản mã hóa được nhiều người sử dụng.
Vì sao tài khoản ngân hàng có thể bị khóa khi giao dịch P2P?
Nguyên nhân phổ biến nhất được các ngân hàng đưa ra là nghi ngờ liên quan đến dòng tiền bất hợp pháp.
Thực tế, các đối tượng lừa đảo, tổ chức cờ bạc trực tuyến, casino trái phép hoặc các hoạt động rửa tiền thường lợi dụng hình thức P2P để hợp thức hóa dòng tiền. Người dùng giao dịch vô tình với các đối tượng này có thể bị ngân hàng đánh dấu rủi ro, dù bản thân không có hành vi vi phạm.
Theo Thông tư 17/2024/TT-NHNN (có hiệu lực từ 01/01/2025), ngân hàng có quyền phong tỏa hoặc đóng tài khoản ngay lập tức nếu phát hiện tài khoản có dấu hiệu liên quan đến gian lận, rửa tiền hoặc hoạt động tài chính bất hợp pháp. Các tổ chức tín dụng ngày càng siết chặt kiểm soát nhằm tuân thủ quy định phòng, chống rửa tiền.
Ngoài ra, các giao dịch chuyển khoản trong nước có giá trị lớn (từ 500 triệu đồng trở lên) đã thuộc diện phải báo cáo cho Cục Phòng, chống rửa tiền. Do đó, các hoạt động cash-out P2P với tần suất cao, dòng tiền phức tạp và khó xác định nguồn gốc càng dễ bị hệ thống ngân hàng giám sát.
Các dấu hiệu thường bị đánh giá rủi ro bao gồm:
- Cash out số tiền lớn liên tục trong thời gian ngắn
- Nội dung chuyển khoản bất thường hoặc chứa ký tự lạ
- Giao dịch qua lại với nhiều tài khoản nghi vấn
Trong một số trường hợp, ngân hàng có thể mở rộng phong tỏa sang các tài khoản liên quan (F2, F3), tức là những tài khoản nhận tiền gián tiếp từ tài khoản P2P.
Bị khóa tài khoản ngân hàng có mất tiền không?
Ngân hàng không có quyền tịch thu tiền của khách hàng. Việc khóa tài khoản chỉ mang tính chất tạm thời để xác minh. Số tiền trong tài khoản vẫn thuộc quyền sở hữu của khách hàng, trừ khi có kết luận chính thức từ cơ quan điều tra xác định đó là tiền bất hợp pháp.
Có thể phân thành hai trường hợp chính:
Trường hợp 1: Khóa do giao dịch bất thường
Khách hàng có thể trực tiếp đến chi nhánh ngân hàng, cung cấp giấy tờ tùy thân và giải trình nguồn tiền (kèm lịch sử giao dịch P2P, bằng chứng đầu tư). Sau khi xác minh, ngân hàng có thể cho phép rút tiền. Trong trường hợp ngân hàng không tiếp tục duy trì tài khoản, khách hàng vẫn được rút toàn bộ số dư và đóng tài khoản.
Trường hợp 2: Có dấu hiệu liên quan đến tiền bất hợp pháp
Nếu cơ quan công an vào cuộc, tài khoản sẽ bị phong tỏa để phục vụ điều tra. Thời gian xử lý có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Sau khi có văn bản xác nhận khách hàng không liên quan đến hành vi vi phạm, ngân hàng mới được phép phong tỏa.
Dù quy trình có thể kéo dài và gây bất tiện, tiền không bị mất nếu không có kết luận vi phạm pháp luật.
Một số biện pháp giảm thiểu rủi ro khi giao dịch P2P
1. Tách biệt tài khoản ngân hàng
Nên sử dụng một tài khoản ngân hàng riêng cho giao dịch P2P. Sau khi cash out, có thể rút tiền mặt hoặc chuyển sang tài khoản chính. Cách này giúp hạn chế rủi ro lan sang các tài khoản khác.
2. Kiểm soát tần suất và khối lượng giao dịch
Việc giao dịch với tần suất cao và số tiền lớn liên tục dễ bị hệ thống ngân hàng cảnh báo. Nên chia nhỏ giao dịch, giãn thời gian và tránh cash out dồn dập.
3. Lựa chọn thương nhân uy tín
Ưu tiên thương nhân có lịch sử hoạt động lâu năm, tỷ lệ hoàn thành cao (trên 95%), khối lượng giao dịch lớn và đã được sàn xác minh. Tránh giao dịch với các tài khoản mới tạo nhưng có volume bất thường.
4. Lưu trữ đầy đủ bằng chứng giao dịch
Cần sao lưu lịch sử lệnh P2P, nội dung trao đổi, biên lai chuyển khoản. Đây là cơ sở quan trọng để giải trình với ngân hàng hoặc cơ quan chức năng khi cần thiết.
Cân nhắc giao dịch OTC với đối tác quen biết. Giao dịch OTC tiền mặt chỉ nên thực hiện khi có mức độ tin cậy cao giữa hai bên và trong giai đoạn chưa có sàn được cấp phép. Khi thị trường chính thức đi vào hoạt động, các giao dịch OTC nhằm né thuế hoặc né kiểm soát có thể bị xử phạt.
Giao dịch P2P trong giai đoạn hiện nay vẫn tiềm ẩn rủi ro do người dùng không thể kiểm soát hoàn toàn nguồn tiền của đối tác. Các biện pháp phòng ngừa chỉ giúp giảm thiểu, chứ không thể loại bỏ rủi ro một cách tuyệt đối.
Chỉ khi Việt Nam có các sàn giao dịch tài sản mã hóa được cấp phép chính thức và hệ thống on/off-ramp minh bạch, nhà đầu tư mới có thể thực hiện nạp rút một cách hợp pháp và an tâm hơn. Trước thời điểm đó, việc hiểu rõ khung pháp lý và chủ động quản lý rủi ro là yếu tố then chốt để bảo vệ tài sản.
